“เราเป็นพื้นที่สาธารณะ “เข้าฟรี” คนหาเช้ากินค่ำ วินมอเตอร์ไซค์ คนขับแท็กซี่ เขาได้มานั่งพัก ห้านาทีสิบนาทีก่อนไปเริ่มงาน เอาเสื่อมานอนกลางวัน หิ้วปิ่นโตมาล้อมวงกินข้าวกัน แล้วเราเปิดพื้นที่สำหรับกิจกรรมทางสังคม สามารถมาจัดเสวนา จัดการแสดง จัดดนตรี หรือกระทั่งมาขอจัดงานวันเกิด มันกลายเป็นพื้นที่สนามหญ้าหน้าบ้านของคนที่นี่”
“ส่วนมากคนไม่เชื่อหรอกนะ ว่ามันจะมีอะไรฟรีในพื้นที่ทองหล่อ ห้องน้ำเข้าฟรียังหาไม่ได้เลย ตอนเริ่มต้น เราเคยแจกน้ำฟรี ขนาดเขียนป้ายว่า “แจกฟรี” คนยังไม่กล้าหยิบเลย หรือหยิบแล้วมาถามว่า ฟรีจริงเหรอ เคยเอาร่มเกือบ 50 คัน มาวางไว้ริมฟุตบาทตอนหน้าฝน ให้คนหยิบเอาไปใช้แล้วเอามาคืน มีคนไม่เชื่อนะว่าคนหยิบไปแล้วจะเอามาคืน พอเขาเห็นว่า มีคนมาวางคืนจริงๆ เขาทึ่งเลย นี่มันคือการเป็นทั้งผู้รับและผู้ให้ มันมีคนเวียนมาได้ใช้ประโยชน์ต่อ
.
“ตอนเริ่มต้น มีคนถามว่าจะทำอะไรเหรอ พอตอบว่า “สวนสาธารณะ” เขาพูดเลยว่า ทำไมไม่ทำเป็นช้อปปิ้งมอลล์ล่ะ ทำไมไม่ทำเป็นปูนมีพื้นที่ให้เช่าร้านล่ะ พื้นที่แบบนี้มันต้องทำเป็นธุรกิจสิ แล้วคำว่าสาธารณะ มันคือ ใช้ฟรี คนไม่เชื่อว่า ใครจะทำอะไรฟรีๆ เราเลยต้องพิสูจน์ว่า มันสร้างพื้นที่แบบนี้ได้จริงๆ ในทองหล่อ
.
“ครูองุ่น มาลิก เป็นเจ้าของพื้นที่นี้ ก่อนท่านถึงแก่กรรม ท่านเขียนพินัยกรรม มอบให้มูลนิธิไชยวนาใช้พื้นที่นี้ทำประโยชน์แก่สาธารณะ จนปี 2559 มูลนิธิกระจกเงา มีแนวคิดในการพัฒนาพื้นที่รกร้างว่างเปล่าในเมืองให้เกิดประโยชน์ หลายคนอาจจำกัดความว่า สวนสาธารณะต้องใหญ่ๆ มีพื้นที่ แต่จริงๆแล้ว พื้นที่เล็กๆ ก็สามารถทำได้ แล้วพื้นที่ทำเลแบบทองหล่อ ทำให้เกิดประโยชน์อย่างอื่นได้มากกว่าผลกำไรทางธุรกิจ เราเลยทำ “สวนครูองุ่น” ขึ้นมา
.
“สวนสาธารณะของเราเหมือนสนามหญ้าหน้าบ้าน เริ่มจาก “สนามเด็กเล่น” สร้างมุมต่างๆ ที่เหมาะสม มีทราย มีของเล่น แบ่งพื้นที่กิจกรรมเป็นโซนๆ เราโตมาทั้งในสังคมชนบท และสังคมเมือง อยากเห็นความเท่าเทียมกัน ที่เด็กทุกคนจะได้วิ่งเล่นตามวัย พื้นที่นี้ส่วนใหญ่ชาวต่างชาติพักอาศัย ตอนแรกเลยมีแต่ลูกคนต่างชาติเข้ามาเล่น จริงๆ เขาก็คือกลุ่มเป้าหมายนะ แต่มันไม่สุด เราอยากให้เด็กทุกคนได้เข้ามาเล่นที่นี่
.
“เราเลยเดินเท้าจากปากซอยทองหล่อไปยังท้ายซอย เดินเข้าทุกซอกทุกมุมเลย ซอกเหลือบของความเจริญในทองหล่อ มันซุกซ่อนชุมชนแออัดไว้ เราเข้าใจอยู่แล้วว่าความเจริญกับความไม่เจริญ มันจะอยู่ใกล้กันเสมอ แต่มันเกิดคำถามว่าเขาอยู่กันยังไง เป็นชุมชนดั้งเดิมมั้ย ซึ่งจริงๆ เขาก็คือ ส่วนหนึ่งของประชากรทองหล่อ
.
“เดินตระเวนอยู่ 4-5 ชุมชน มันเหมือนต่างจังหวัดเลย เป็นอีกสังคมหนึ่ง มันคือคนจนเมืองที่ซ่อนตัวอยู่ในพื้นที่เศรษฐกิจ ไปแรกๆ โดนตะเพิดออกมาเลย ก็ไปบ่อยๆ ไปแนะนำตัว ทำชุมชนสัมพันธ์ จนเขาไว้ใจ ไม่ได้มองเขาแบบโรแมนติก แต่มองเห็นปัญหาที่เขาอาจจะได้สื่อสารออกมา แล้วเราช่วยสนับสนุน เป็นกระบอกเสียง เป็นตัวเชื่อมโยงการแก้ไขปัญหาให้เขา เราคิดว่าเราเป็นลูกบ้านของชุมชนทองหล่อ แล้วชุมชนกับชาวบ้าน คือ เพื่อนบ้านของเรา
.
“เราเป็นพื้นที่สาธารณะ แต่มันไม่ได้จำกัดแค่ความเป็นสวนสาธารณะ ข้างหน้าสวนเราเขียนป้ายว่า “เข้าฟรี” แต่คนไม่กล้าเข้า เพราะไม่เชื่อว่าเข้าฟรี จนคนในพื้นที่เริ่มรู้จักเราแบบปากต่อปาก คนหาเช้ากินค่ำ วินมอเตอร์ไซค์ คนขับแท็กซี่ สมัยก่อนเขาไปนั่งตามขอบฟุตบาท นั่งตรงบันไดห้างร้านต่างๆ พอเราเปิดพื้นที่ เขาได้มานั่งพัก ห้านาทีสิบนาทีก่อนไปเริ่มงาน เอาเสื่อมานอนกลางวัน หิ้วปิ่นโตมาล้อมวงกินข้าวกัน มันกลายเป็นพื้นที่ของทุกคนในทองหล่อได้จริงๆ แล้วเราเปิดพื้นที่สำหรับกิจกรรมทางสังคม สามารถมาจัดเสวนา จัดการแสดง จัดดนตรี หรือกระทั่งมาขอจัดงานวันเกิด มันกลายเป็นพื้นที่สนามหญ้าหน้าบ้านของคนที่นี่
.
“ภายใน “สวนครูองุ่น” เรามีร้านแชริตี้ช้อป นำของบริจาคที่คนบริจาคให้มูลนิธิกระจกเงา มาระดมทุนขายที่นี่ด้วย เพื่อเป็นรายได้ในการทำกิจกรรมและดูแลสวน บางคนเห็นว่าเราคือ มูลนิธิกระจกเงา ก็เอาของมาบริจาคที่นี่ เราก็เอามาวางขาย เขากลับมาเห็นก็ถามว่า เอาของเขามาขายเหรอ เราก็อธิบายให้เขาเข้าใจ ว่าของที่เขานำมาบริจาคสามารถสร้างมูลค่าเอาไปทำงานเพื่อสังคมได้
.
“ลูกค้าที่เข้ามาในร้าน มีทุกระดับ เพราะเราขายถูก ป้าคนหนึ่งเป็นแม่บ้านทำความสะอาด มีเงิน 100 บาท ซื้อของจากร้านแชริตี้ช้อปไปสร้างอาชีพ อีกสองสามวันป้ากลับมาบอกว่าขายได้กำไร 300 บาท เขาก็เอาเงินกำไรส่วนหนึ่งมาหยอดกล่องบริจาค ให้เรามาใช้ดูแลสวน ดังนั้น การบริจาคของ มันไม่ใช่แค่การได้ทำบุญ แต่มันสร้างอาชีพให้คนเล็กคนน้อยที่ไม่มีทุนอีกหลายคนได้มีชีวิตต่อไป
“เคยมีคนขับรถปอร์เช่มาจอดหน้าสวนเพื่อบริจาคของ แล้วเราเอาตั้งขายเลย อีกสิบนาที มีคนปั่นจักรยานมาซื้อของนั้นไปใช้ มันคือ การแลกเปลี่ยนเชื่อมโยงของประชากรทองหล่อ ของที่เขาไม่ต้องการใช้แล้ว ได้สร้างประโยชน์กับคนที่ต้องการ
.
“ช่วงแรกของ “สวนครูองุ่น” เราอาจรู้สึกแปลกแยกแตกต่างนะ แต่ตอนนี้ เราคือส่วนหนึ่งของประชาคมทองหล่อแล้ว เราทำหน้าที่เป็นกระจกเงาของทองหล่อ สะท้อนความเป็นไปของชุมชนเมืองที่นี่”
————————-
สิริพร สุขชูศรี (โซเฟีย)
ผู้จัดการสวนครูองุ่น
————————-
สวนครูองุ่น เดินทางไปไม่ยากนะคะ
ลงรถไฟฟ้าสถานีทองหล่อ แล้วเดินออกประตู 3
จากนั้นเลี้ยวเข้าซอยสุขุมวิท 55
สวนครูองุ่นอยู่ตรงซอยทองหล่อ 3 ริมถนนเลยจ้า